De straten van Apeldoorn kleuren steeds groener met de komst van honderden elektrische voertuigen. Omdat elektrische auto’s standaard niet beschikken over een handgeschakelde versnellingsbak, kiezen steeds meer leerlingen bewust voor rijlessen in een automaat. Het is ontspannender, je kunt je beter focussen op het drukke verkeer, en het is de techniek van de toekomst. Echter, de wetgeving rondom het ‘automaatrijbewijs’ zorgt voor veel verwarring in 2026. Wat gaat er veranderen vanuit Europa, en wat zijn de regels vandaag de dag? Wij ontleden de feiten voor je.
Wanneer je in Nederland besluit om je rijopleiding te volgen in een auto met een automatische transmissie, en je legt daar ook succesvol je CBR-praktijkexamen in af, dan ontvang je een regulier rijbewijs B. Er is echter één cruciaal verschil met iemand die afrijdt in een handgeschakelde lesauto: de gemeente plaatst de opmerking ‘Code 78’ op de achterkant van je pasje.
Deze Europese code is een harde restrictie. Het betekent dat je uitsluitend wettelijk bevoegd bent om een voertuig te besturen met een automaat. Stap je toch achter het stuur van de handgeschakelde auto van een vriend of familielid? Dan overtreed je de wet. Bij een verkeerscontrole riskeer je een forse boete, maar nog veel gevaarlijker: mocht je onverhoopt betrokken raken bij een ongeval, dan keert de autoverzekering geen schade uit omdat je simpelweg geen geldig rijbewijs voor dat specifieke type voertuig bezit.
Omdat de markt voor auto’s zo razendsnel verandert, liep de oude wetgeving steeds meer achter de feiten aan. De Europese Unie heeft daarom de ‘4e Rijbewijsrichtlijn’ aangenomen. Deze richtlijn is bedoeld om het systeem van rijbewijzen slimmer en veiliger te maken voor alle EU-lidstaten, en speelt in op het gigantische tekort aan chauffeurs en de transitie naar elektrisch vervoer.
Een van de meest besproken punten in deze richtlijn is de vrijheid voor nationale overheden om anders om te gaan met Code 78. In het nieuwe kader mogen lidstaten voor een groot deel zelf bepalen hoe een bestuurder van de automaatcode af kan komen. Nederland onderzoekt momenteel de opties. Een veelbesproken mogelijkheid is dat je in de toekomst de code kunt laten verwijderen door slechts het volgen van een minimaal aantal officiële schakellessen bij een erkende rijschool, in plaats van opnieuw het zenuwslopende praktijkexamen te hoeven doen.
Het korte antwoord: Nee.
Ondanks dat de Europese richtlijn is aangenomen, zitten we momenteel in een overgangsfase. Europese wetten moeten altijd eerst lokaal vertaald worden. De Nederlandse overheid heeft hier maximaal vier jaar de tijd voor gekregen: drie jaar om de wetgeving uit te schrijven en één jaar voor de daadwerkelijke operationele uitvoering (denk aan het aanpassen van de IT-systemen van het CBR en gemeenten). Dit betekent dat we de daadwerkelijke versoepeling van de regels op zijn vroegst verwachten rond 2028 of 2029.
Wil je voor je werk of andere redenen toch de mogelijkheid hebben om te schakelen, en heb je momenteel een automaatrijbewijs? Dan gelden in 2026 nog gewoon de klassieke regels. Gelukkig hoef je niet het hele traject opnieuw te doen:
Geen theorie-examen: Je theoriecertificaat was geldig en dat blijft zo. Je hoeft je theorie niet opnieuw te halen.
Aanvullende rijlessen: Je neemt bij ons een aantal gerichte rijlessen in een handgeschakelde auto. Omdat je al kunt kijken, sturen en de regels kent, focussen we 100% op de bediening van de koppeling en de versnellingspook (voertuigbeheersing).
Praktijkexamen: Vervolgens leggen we een regulier praktijkexamen af bij het CBR in Apeldoorn in de handgeschakelde auto.
